Roombeek

Locatie Noord-Enschede
Architect Pi de Bruijn
Architectenbureau Architekten Cie.
Bekend van Zuid-as Amsterdam, uitbreiding gebouw Tweede Kamer Den Haag
Jaar 2008
Bouwstijl Eclectisch / Traditionalisme / Hedendaags
Opdrachtgever Gemeente Enschede

De wijk Roombeek wordt vaak in één adem genoemd met de vuurwerkramp, de ramp die de wijk op 13 mei 2000 volledig verwoestte. Slechts acht jaar na deze catastrofale gebeurtenis werd ‘nieuw Roombeek’ opgeleverd. Van rampgebied transformeerde de wijk naar het paradepaardje van de Nederlandse stedenbouw.

Roombeek dankt zijn naam aan de beek die van oudsher door de wijk stroomt. Aan het begin van de 20 eeuw vestigden zich verschillende textielfabrieken langs deze beek. Ook de aanleg van het spoorlijntje naar Oldenzaal in 1890 maakte Roombeek een geliefde vestigingsplaats. De textielfabrieken Bamshoeve, N.J. Menko, J.J. Rozendaal en de Twentsche Textielmaatschappij (Tetem) vonden een plek in het gebied, evenals de Enschedese bierbrouwerij EBB (nu Grolsch) en machinefabriek Thole. Naast de fabrieken werden wijkjes met arbeiderswoningen gebouwd, zoals het Roomveldje en Kroedhöfte. Door de groeiende concurrentie in het buitenland moesten tussen 1967 en 1977 alle textielfabrieken in Roombeek de deuren sluiten. De gebouwen kwamen leeg te staan en raakten in verval. Roombeek transformeerde van een bloeiend industriegebied in een verlaten wijk met verpauperde gebouwen.

In de jaren ’90 ontwikkelde de gemeente plannen om Roombeek op te knappen. Hiermee behoorde de wijk tot één van de binnenstedelijke VINEX-locaties van Enschede. Stedenbouwkundige Riet Bakker ontwierp het plan ‘Groot Roombeek’. Vanaf 1996 werden ongeveer 900 woningen in het gebied ontwikkeld. Deze plannen werden echter op rigoureuze wijze verstoord door de vuurwerkramp. Een gebied van ruim veertig hectare werd in één middag weggevaagd. Tweeëntwintig mensen overleefden de ramp niet en er vielen ruim negenhonderd gewonden. Tweeduizend woningen werden verwoest of raakten ernstig beschadigd. Ook de historische fabriekscomplexen gingen grotendeels verloren.

Architect Pi de Bruijn werd aangesteld als supervisor bij de wederopbouw van Roombeek. Hierbij werd veel rekening gehouden met de wensen van de oud-bewoners, die allemaal mochten terugkeren naar de wijk. In ‘nieuw Roombeek’ is het oude stratenpatroon gehandhaafd. De beek die ooit was gedempt, is teruggebracht en ook de spoorbaan naar Lonneker is weer een belangrijke verkeersas in de wijk. De bleekvelden Stroinksbleek en Lasonderbleek vervullen nu de functie van park. De resterende oude fabrieken zijn gerenoveerd en verbouwd en hebben een nieuwe functie gekregen in de wijk. In de loods van het Rozendaal is het museum Twentse Welle gehuisvest, in het pakhuis van Menko zijn appartementen en een school gerealiseerd en het transformatorhuisje van de Bamshoeve is een kunstenaarsatelier geworden. In de gebouwen van Tetem is appartementencomplex ‘High Garden’ gerealiseerd. Ook heeft de kunstacademie van Enschede er een plek gekregen.

In Roombeek zijn veel woningen in particulier opdrachtgeverschap gerealiseerd. Op de meeste plekken waren de mensen vrij om een woning naar wens te ontwerpen. Hierdoor is in bepaalde buurten, zoals de Bamshoeve, een sterk afwisselend beeld van historische en moderne bouwstijlen ontstaan. Aan de Museumlaan is gebouwd onder beeldregie, hier wisselen internationaal befaamde architectenbureaus als Claus en Kaan, Benthem Crouwel, Erick van Egeraat Associated Architects, Bolles+Wilson Architecten, Cino Zucchi Architetti, 2012 Architecten en de Architekten Cie. elkaar af. Aan de Lonnekerspoorbaan is een moderne grachtenwand verrezen. Ook zijn er buurten met huurwoningen gebouwd. In de wijk is een cluster van cultuur-, zorg-, en voorzieningen gerealiseerd, die zijn gehuisvest in TwentseWelle, Eekenhof en Prismare. In het Noorden van Roombeek kunnen bedrijven zich vestigen op het Roombekerveld. Op het voormalige Grolschterrein is het project ‘Op de brouwerij’ gerealiseerd, met bedrijven, woon-werk eenheden, horeca en detailhandel.

Roombeek ontving twee belangrijke prijzen: De Gouden Piramide 2008, de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap, en de prijs voor 'Regional participation' bij de European Urban and Regional Planning Awards (EURPA).