Landhuis Welna

Locatie Oldenzaalsestraat, Lonneker
Architect Karel Joan Muller
Bekend van Rijksmuseum Twenthe, tuindorp het Lansink, Hengelo
Jaar 1906
Bouwstijl Stijleclectisch / Zwitserse Chalet-stijl
Opdrachtgever Benjamin Willem Ter Kuile
Bijzonderheden Rijksmonument

Het landhuis Welna is in 1906 gebouwd naar een ontwerp van architect Karel Muller (1857-1942), in opdracht van de textielfabrikant Benjamin Willem ter Kuile, medeoprichter van de firma B.W. en H. ter Kuile.

Karel Muller wordt in de architectuurgeschiedenis ook wel ‘de vader van de Twentse landhuizen’ genoemd. Hij verwierf binnen de fabrikantenkring in Twente regelmatig opdrachten voor het ontwerpen van buitenhuizen. Aanvankelijk startte Muller na zijn opleiding aan de Polytechnische school in Delft een architectenbureau in Amsterdam. De huwelijken van zijn zusters Clara Maria (1877) en Augusta Adolfina (1884) met twee firmanten uit de textielfabrikantenfamilie Gelderman betekenden het begin van zijn carrière in Twente. Muller verwierf van de familie verschillende opdrachten voor de bouw van huizen in Oldenzaal. Al snel volgden opdrachten van andere Twentse fabrikanten, als Stork, Van Heek en Ten Cate.

Muller liet zich in zijn ontwerpen inspireren door een sobere classicistische architectuur uit de 18e eeuw. Deze bouwstijl sprak de fabrikanten in Twente zeer aan, omdat zij zich als waardige opvolgers van de 17e en 18e eeuwse elite wilden profileren. Muller gebruikte echter ook de rustieke Engelse ‘cottage’-stijl en de Zwitserse ‘chalet’-stijl. Hierbij was hij minder onderhevig aan de strenge symmetrie van het neoclassicisme en kon hij vrijere plattegronden maken. Zwitserland was eind 19e en begin 20e eeuw een vakantiebestemming voor de rijken. Zij zagen de ambachtelijke vakwerkbouw van de chalets als een romantische architectuurstijl. De chalets werden echter vrijwel nooit direct gekopieerd. De meeste woningen in chaletstijl zijn eclectisch vormgegeven en zijn voorzien van enkele kenmerken uit de Zwitserse bouwtraditie, zoals met snijwerk versierde windveren en erkers en balkons uitgevoerd in hout. Landhuis Welna is een voorbeeld van een buitenhuis in Zwitserse chaletstijl.

Het landhuis Welna is sterk asymmetrisch van vorm en heeft wit gestuukte gevels, deels bekleed met houten latten, onder een rood pannendak. De woning is voorzien van verschillende erkers, balkons en een loggia uitgevoerd in hout. Op het zadeldak zijn verschillende dakkapellen en bakstenen schoorstenen geplaatst. De raamluiken, ruitvensters en rondbogen maken het tot een romantisch geheel. In 1916 werd een dwars geplaatste vleugel aangebouwd.

Het interieur van het landhuis is grotendeels intact. Van de tuin, die werd aangelegd naar een ontwerp van P.H. Wattez, resteert slechts een klein deel rond het huis. Wel staat op het landgoed nog altijd een oude boerderij met een zogenaamde ‘heerschapskamer’. Begin 19e eeuw bezaten veel fabrikanten in Twente een koepel of jachtkamer buiten de stad. Deze werd vaak gebouwd bij een boerderij.