Gerechtsgebouw

Locatie Molenstraat 23
Architect (zoon van) Willem Cornelis Metzelaar / 2002: Jo Jansen
Architectenbureau Bureau van W.C. Metzelaar / Jo Jansen Architecten
Bekend van Hoofdingenieur voor gevangenissen en gerechtsgebouwen
Jaar 1903 / 2003
Bouwstijl Neoclassicisme / Hedendaags
Opdrachtgever Gemeente Enschede
Bijzonderheden Gemeentelijk Monument

Net buiten het historisch centrum van Enschede, langs het spoor, staat het gerechtsgebouw van Enschede. Dit pand is in 1903 gebouwd in opdracht van de gemeente en werd ontworpen door het bureau van de hoofdingenieur van gerechtsgebouwen, Willem Cornelis Metzelaar (1849-1918).

Het ontwerpen van gerechtsgebouwen zat de familie Metzelaar in het bloed. De vader van Willem Cornelis, Johan Frederik Metzelaar (1818-1897), was als hoofdingenieur in dienst bij het ministerie van Justitie en tekende onder meer het gerechtsgebouw in Tiel. Willem Cornelis studeerde aan de Polytechnische School in Delft en werd in 1883 assistent van zijn vader. Drie jaar later volgde hij zijn vader op als hoofdingenieur, een functie die hij tot 1913 heeft vervuld. Omdat in 1881 een nieuw Wetboek van Strafrecht was ingevoerd, werden in deze periode tal van nieuwe justitionele gebouwen gerealiseerd. Voorbeelden zijn de gevangenis in Breda (1886), het gerechtsgebouw in Zutphen (1889), het gerechtsgebouw in Rotterdam (1895) en de koepelgevangenis in Haarlem (1901). Verder werden door het bureau van W.C. Metzelaar zeker 28 kantongerechten ontworpen, in onder meer Tilburg (1897), Nijmegen (1906), Delft (1907), Den Haag (1909), Utrecht (1912) en Hilversum (1912). Het gerechtsgebouw in Enschede werd in 1903 ontworpen, naar verluid door de zoon van Willem Cornelis.

Het gerechtsgebouw is opgetrokken in een sobere neoclassicistische stijl. Het pand staat op een natuurstenen plint en heeft bakstenen gevels. Natuurstenen speklagen en lichte bakstenen banden sieren de gevels. Boven de vensters zijn ontlastingsbogen met sluitstenen. Opvallend element is de uitstekende trappentoren met tentdak, die in een binnenhoek van de zuidgevel is geplaatst. Op het schilddak bevinden zich dakkapellen met timpanen.

Al in de jaren ’70 werd door de gemeente Enschede een stuk grond gekocht achter het historische pand, voor de bouw van een nieuw kantongerecht. Pas in 2003 is dit plan tot uitvoering gebracht, met de realisatie van een uitbreiding van het bestaande gebouw. Deze uitbreiding is ontworpen door architect Jo Jansen en bestaat uit twee sobere, rechthoekige volumes. De gevels zijn opgetrokken in een donkere baksteen en worden doorbroken door brede stroken van glas en aluminium panelen. De gebouwen zijn dusdanig gepositioneerd, dat ze samen met het historisch gerechtsgebouw en het naastgelegen pand een patio omsluiten. De entree bevindt zich aan de Molenstraat, tussen het historisch kantongerecht en het aangrenzende pand. Doordat de dakrand van de uitbreiding onder de gootlijn van het bestaande gerechtsgebouw is gebleven, is de nieuwbouw ondergeschikt gemaakt aan het historische pand.