Bibliotheek

Locatie Pijpenstraat 15
Architect Cor Kalsbeek
Jaar 1978
Bouwstijl Structuralisme
Opdrachtgever Bibliotheek Enschede

Bij de grote stadsbrand van 7 mei 1862 ging ook het archief van de stad in de vlammenzee verloren. Omdat de bewoners van Enschede tijdens de koude wintermaanden een grote behoefte hadden om te lezen, werd op 11 augustus 1862 een oproep gedaan in de Enschedese Courant voor de inzameling van boeken. Hiermee werd de basis gelegd voor een nieuwe bibliotheekcollectie. Het Rederijkersgezelschap Demostenes en de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen vormden een ‘disputeercollege’, dat een financiële basis legde voor de oprichting van een Volksbibliotheek. Deze bibliotheek werd aan de Langestraat gebouwd, in het centrum van de stad.

In de loop der jaren groeide het aantal boeken in de O.L.B.E. (Openbare Leeszaal en Bibliotheek Enschede) door schenkingen. In 1919 ontving de gemeente een legaat van 100.000,- gulden van Helmich Benjamin Blijdenstein. Hiermee was het voortbestaan van de bibliotheek weer voor enige tijd verzekerd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de bibliotheek door bommen verwoest en moest de collectie opnieuw weer worden opgebouwd. In de jaren hierna is de bibliotheek meerdere malen verhuisd.

De Centrale Bibliotheek is nu gevestigd in de Pijpenstraat, in een gebouw ontworpen door de Groningse architect Cor Kalsbeek. De bibliotheek werd in 1978 gebouwd in een structuralistische stijl. Het gebouw heeft een constructie van staal en beton die is ingevuld met rode bakstenen en grote raampartijen. De bibliotheek heeft een vrijwel vierkante plattegrond en is gepositioneerd op de hoek van twee straten. Twee gevels zijn ingesloten door de naastliggende bebouwing. De overige twee gevels worden getypeerd door een galerij die van de straat wordt gescheiden door lage bakstenen muurtjes, die kunnen worden gebruikt als zitplaats. Het gebouw heeft geen duidelijke hoofdingang, maar verschillende toegangsdeuren waarvan de meeste overigens niet in gebruik zijn.

De kleinschaligheid die Kalsbeek toepaste in het ontwerp, is typerend voor het structuralisme. Deze architectuurstroming werd in de jaren ’60 ontwikkeld door Aldo van Eyck en Herman Hertzberger, twee architecten die van grote invloed waren op het vroege werk van Kalsbeek. Op de campus van de Universiteit Twente staan verschillende structuralistische gebouwen, van onder meer Piet Blom en Joop van Stigt.

Voor de zij-ingang van de bibliotheek staat het beeld ‘Schuilen voor de regen’ van P.P. Gregoire. In 2009 zijn er door de gemeente plannen ontwikkeld voor de realisatie van een nieuwe hoofdingang van de bibliotheek, aan de Zuiderhagen.